Yapay Zekâya Nereden Başlamalı? Önce Bugün Nerede Durduğunuzu Görün

Yapay zekâ konusunu açtığımız görüşmelerde üç cümleyi sık sık duyuyoruz:

• "Nereden başlayacağımızı bilmiyoruz."
• "Veri dışarı çıkmasın."
• "Departmanlar zaten kendi başına araç kullanıyor, kontrolümüz yok."

Üçü farklı görünse de aynı yere çıkıyor: Ne yapılacağı konuşulmadan önce, bugün nerede durulduğu bilinmiyor.

---

Önce Tespit, Sonra Öneri

Yapay zekâ konuşmaları genellikle çözümle başlar: Hangi araç, hangi model, hangi proje? Oysa aynı çözüm iki firmada bambaşka sonuç verir. Birinde müşteri sözleşmeleri verinin firma dışına çıkmasına izin vermez. Diğerinde çalışanlar zaten her gün kişisel hesaplarıyla sohbet araçları kullanıyordur ve kimse ne girildiğini bilmez.

Bu iki firmaya aynı öneri yapılamaz. Önerinin doğru olabilmesi için önce bugünkü durumun bilinmesi gerekir.

Aşağıda bu durumu altı boyutta anlatıyoruz. Her boyutun sonunda kendinize sorabileceğiniz bir soru var. Cevabı bilmiyorsanız bu da bir sonuçtur. Bu konuya aşağıda ayrıca değineceğiz.

---

Altı Boyutta Bugünkü Durum

1. Kullanım

Yapay zekâ firmanızda büyük olasılıkla zaten kullanılıyor. Asıl soru nasıl kullanıldığı: Kurumun sağladığı onaylı araçlarla mı, yoksa çalışanların kişisel hesaplarıyla mı?

İkinci soru kullanımın düzeyi. Metin yazma, çeviri ve özet gibi bireysel işlerde mi kalıyor? Bir departmanın iş sürecine girmiş mi? Yoksa kurumun kendi verisine bağlı bir uygulamada mı çalışıyor?

"Hiç kullanmıyoruz" cevabı, kontrolsüz kullanımdan daha iyi bir yer değildir. İkisinde de kurumun elinde, üzerine bir şey kurabileceği bir deneyim yoktur.

Kendinize sorun: Çalışanlarınız bugün hangi yapay zekâ araçlarını, hangi hesapla kullanıyor?

2. Yönetişim

Burada iki şeye bakılır. Birincisi, yapay zekâ kullanımıyla ilgili yazılı bir kural ya da kılavuz var mı ve çalışanlar bunu biliyor mu? İkincisi, araçlara hangi bilginin girildiği görülebiliyor mu? Bunun için kurumsal hesap ve kayıt tutma gerekir.

Yalnızca sözlü kurallar varsa hangi bilginin dışarı çıktığı görülemez. Kural var gibi görünür ama uygulanıp uygulanmadığı bilinmez.

Kendinize sorun: Geçen hafta bir çalışan bir müşteri teklifini bir sohbet aracına yapıştırdıysa bunu bilebilir miydiniz?

3. Kısıtın Netliği

"Veri dışarı çıkmasın" cümlesinin arkasında genellikle üç kaynaktan biri vardır:

• Mevzuat. Örneğin KVKK. KVKK yalnızca kişisel veriyi kapsar; fiyat listesi ya da teknik resim bu kapsama girmez.
• Müşteri sözleşmeleri. Gizlilik taahhütleri, müşterinizin sizden istediği denetim ve belgelendirme şartları.
• İç politika. Yazılı bir dayanağı olmayan, "bizde böyle yapılır" türünden bir tercih.

Hangisinin geçerli olduğu, nelerin mümkün olduğunu doğrudan belirler. Çoğu zaman sorun kısıtın kendisi değil, kaynağının bilinmemesidir. Müşteri sözleşmelerinizdeki gizlilik maddeleri yapay zekâ kullanımı açısından hiç incelendi mi?

Kendinize sorun: Verinin firma dışına çıkmasını engelleyen kural nerede yazıyor?

4. Veri Sınıflandırması

Hassas veriye sahip olmak ne iyidir ne kötü. Her üretim firmasının fiyat, maliyet, sözleşme ve teknik resim bilgisi vardır. Burada bakılan şey, hangi verinin hassas olduğunun kurumda tanımlı olup olmadığıdır.

Bunu anlamanın pratik yolu şu soruyu sormaktır: Bir çalışan, bir bilgiyi dışarıdaki bir araca girip giremeyeceğini nasıl anlar? Yazılı bir kurala ya da verinin üzerindeki etikete bakarak mı? Yöneticisine sorarak mı? Yoksa kendi takdiriyle mi?

Kendinize sorun: Yeni işe başlayan biri hangi dosyanın gizli olduğunu nereden öğreniyor?

5. Kurumsal Veriye Erişim

Yapay zekânın bir kuruma değer katması çoğunlukla o kurumun kendi verisine ulaşabilmesine bağlıdır. Bu yüzden verinin nerede durduğu önemlidir. ERP, üretim ve kalite sistemleri, CRM, dosya sunucusu, SharePoint ya da Google Drive, e-posta, Excel dosyaları... Veri çoğu firmada bunların birkaçına dağılmış durumdadır.

İki soru daha var. Bu kaynaklar birbirine bağlı mı, yoksa Excel üzerinden elle mi birleştiriliyor? Bir yönetici veri gerektiren bir soru sorduğunda cevabı ekrandan kendisi mi görüyor, yoksa birinin günler süren bir rapor hazırlaması mı gerekiyor?

ERP'niz olmasa da bu boyut size anlamlı bir sonuç verir. Bakılan şey belirli bir yazılım değil, kurumun verisidir.

Kendinize sorun: Kurumunuzun iş verisi kaç farklı yerde duruyor?

6. Sahiplik

Son boyut en sade olanı: Konunun bir sahibi var mı? Görevi ve yetkisi tanımlı, atanmış bir sorumlu mu var? Yoksa biri gayriresmî olarak mı ilgileniyor, ya da konu gündemde olduğu hâlde sahipsiz mi?

Bütçe de aynı soruya dahildir: Yapay zekâ çalışmaları için ayrılmış bir bütçe veya yönetim onayı var mı, yoksa her şey bireysel girişimlere mi dayanıyor?

Kendinize sorun: Yarın bir yapay zekâ projesi onaylansa, sorumlusu kim olurdu?

---

"Bilmiyorum" da Bir Cevaptır

Bu soruların bir kısmına "bilmiyorum" diyeceksiniz. Bu bir başarısızlık değil, bir tespittir. Kurumun hangi konunun görüş alanı dışında kaldığını gösterir.

"Bilmiyorum" ile "hayır" aynı şey değildir. "Yazılı bir kuralımız yok" bir durumdur. "Yazılı bir kuralımız olup olmadığını bilmiyorum" ise başka bir durumdur. İkisini ayrı tutmak, sonucun doğru okunmasını sağlar.

---

Bu Tespiti 4 Dakikada Yapın

Bu altı boyutu tek tek düşünmek yerine AI Durum Değerlendirmesi aracımızı kullanabilirsiniz (bağlantı yazının sonunda). Altı boyutta 16 soru var ve yaklaşık 4 dakika sürüyor.

Aracı tasarlarken bazı kararları bilinçli olarak verdik:

• Sonuç hemen ekranda. Sonucu görmek için e-posta adresinizi istemiyoruz. Raporu e-postayla almak isteğe bağlı.
• Her puanın kaynağı görünür. Her boyutu açtığınızda hangi soruya hangi cevabı verdiğinizi ve bunun kaç puan getirdiğini görürsünüz.
• Puanlamada yapay zekâ kullanılmıyor. Bir yapay zekâ değerlendirmesi için ilk bakışta tuhaf gelebilir. Ama bir tespitin tekrarlanabilir ve açıklanabilir olması gerekir. Sabit kurallar kullanıldığı için aynı cevaplar her zaman aynı sonucu verir.
• Düşük skor başarısızlık değildir. Sonuç 0–100 arası bir skor ve dört seviyeden biri olarak gösterilir: Başlangıç, Farkında, Yapılandırılmış, Yönetilen. Seviyeler bir not değil, bir aşamadır.
• Öneri yapmaz. Araç yalnızca bugünkü durumu gösterir. Nereden başlanacağı ve verinizin hangi koşulda kullanılabileceği ayrı bir çalışmanın konusudur.
• Sektör ortalaması yok. Sizi başkalarıyla kıyaslayan bir rakam göstermiyoruz. Bunun için henüz yeterli gerçek veri yok ve uydurmuyoruz.

Araç Türkçe ve İngilizce kullanılabilir. Sonucunuzu birlikte değerlendirmek isterseniz, sonuç ekranından 30 dakikalık bir görüşme planlayabilirsiniz.